Na czym polega SIBO? Objawy, badania, leczenie.

Przerost bakteryjny jelita cienkiego (SIBO) to stan, w którym wzrasta liczba bakterii w jelicie cienkim. Chociaż takie zaburzenia równowagi mikrobiomu w przewodzie pokarmowym są stosunkowo rzadkie, mogą prowadzić do niestrawności i zmniejszonego wchłaniania składników odżywczych. W jelicie cienkim normalnie powinno występować ograniczone stężenie bakterii, jednak w przypadku SIBO dochodzi do ich nadmiernego rozrostu. To z kolei prowadzi do zaburzeń procesów trawiennych, gdyż bakterie te fermentują składniki pokarmowe przedwcześnie, co może prowadzić do wzdęć, bólów brzucha, biegunki lub zaparć. Ponadto, nadmierny wzrost bakterii może uszkodzić nabłonek jelitowy i zaburzyć wchłanianie niezbędnych składników odżywczych, co może prowadzić do niedoborów pokarmowych i ogólnego osłabienia organizmu.

Czynniki ryzyka SIBO

Czynnikami ryzyka SIBO są najczęściej nieprawidłowości w budowie jelita cienkiego i problemy z perystaltyką, ale także choroby ogólnoustrojowe, takie jak zaburzenia odporności. Nieprawidłowości w budowie jelita cienkiego mogą sprzyjać zatrzymywaniu się pokarmu i tworzeniu się warunków sprzyjających rozwojowi bakterii. Z kolei problemy z perystaltyką, czyli ruchami robaczkowymi jelit, mogą hamować transport pokarmu, co sprzyja rozwojowi SIBO. Choroby ogólnoustrojowe, takie jak zaburzenia odporności, mogą również zwiększać ryzyko wystąpienia SIBO, ponieważ osłabiona odporność może nie być w stanie kontrolować wzrostu bakterii w jelitach. Dowiedz się, jak  badać i leczyć SIBO.

Czym jest SIBO?

W zdrowym jelicie cienkim osoby dorosłej znajduje się tylko niewielka liczba bakterii, w przeciwieństwie do bogatej mikroflory występującej w końcowym odcinku przewodu pokarmowego. Rozrost drobnoustrojów pochodzących z jelita grubego w wyższych partiach układu trawiennego, czyli przerost flory bakteryjnej jelita cienkiego, zaburza równowagę organizmu i prowadzi do rozwoju SIBO. Pewne warunki mogą zwiększać ryzyko wystąpienia zespołu nadmiernego wzrostu bakteryjnego.

Należą do nich:

  • Anomalie w budowie przewodu pokarmowego, takie jak obecność uchyłków, zwężenia po radioterapii lub zrosty pooperacyjne;
  • Zaburzenia motoryki jelit, w tym: Trwający zespół jelita drażliwego (IBS), neuropatia cukrzycowa, miopatia, amyloidoza lub twardzina układowa;
  • Wady odporności, np. zakażenie wirusem HIV, niedobór IgA, ciężkie niedożywienie i zaburzenia immunologiczne (np. zaburzenia odporności) Celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna;
  • Stosowanie leków, zwłaszcza opioidowych leków przeciwbólowych, leków hamujących wydzielanie soku żołądkowego, stosowanych w chorobie wrzodowej, leków przeciwbiegunkowych i przeciwcholinergicznych;
  • Pewne stany przewlekłe, takie jak mukowiscydoza, przewlekłe zapalenie trzustki, marskość wątroby, przewlekła choroba nerek, choroba Parkinsona i niedoczynność tarczycy.

Objawy SIBO

Objawy zgłaszane przez pacjentów z SIBO są mniej specyficzne i często mają związek z innymi chorobami. SIBO znacząco obniża jakość życia i w dłuższej perspektywie może prowadzić do utraty wagi, trudności z koncentracją, utrzymującego się zmęczenia i niedożywienia. W większości przypadków objawy zespołu przerostu bakteryjnego wpływają na układ trawienny i wiążą się z zaburzeniami trawienia i wchłaniania.

Do Objawów SIBO należą:

  • Przewlekła biegunka oraz tzw. biegunka tłuszczowa, wynikająca z niedoborów trawiących tłuszcze soli kwasów żółciowych, rozkładanych przez nadmiar obecnych w jelicie cienkim drobnoustrojów.
  • Zaparcia wynikające z upośledzonej motoryki jelit
  • Ból brzucha;
  • Zwiększone wzdęcia i oddawanie gazów;
  • Uczucie pełności w jamie brzusznej;
  • Niedokrwistość megaloblastyczna, która jest wykrywalna w badaniach krwi, wynika z zaburzonego przyswajania witaminy B12.

W zaawansowanych postaciach choroby mogą wystąpić dodatkowe objawy:

  • Utrata masy ciała i niedożywienie związane z upośledzonym wchłanianiem składników odżywczych;
  • Obrzęk wskazuje na poważny niedobór białek, zwłaszcza albumin;
  • Słabe kości z powodu obniżonego poziomu wapnia i witaminy D;
  • Zmiany skórne oraz tzw. kurza ślepota, czyli objaw niedoboru witaminy A.

Badania w diagnostyce SIBO

Objawy towarzyszące SIBO wymagają diagnostyki, gdyż mogą świadczyć o poważnej chorobie układu pokarmowego, która może mieć istotny wpływ na zdrowie i komfort życia pacjenta. W związku z tym, jeśli objawy nie ustępują lub nasilają się, konieczne jest jak najszybsze skonsultowanie się z lekarzem w celu odpowiedniej oceny i postawienia diagnozy. Wczesna diagnoza i leczenie SIBO mogą pomóc w zapobieżeniu poważniejszym powikłaniom oraz poprawie jakości życia pacjenta.

Chociaż nie istnieje pojedynczy test, który jednoznacznie potwierdza zespół nadmiernego wzrostu bakterii w jelicie cienkim, to obraz kliniczny w połączeniu z wynikami badań dodatkowych może umożliwić postawienie diagnozy.

Dla osób z objawami sugerującymi obecność SIBO, test oddechowy wodorowo-metanowy jest preferowanym badaniem, które umożliwia wykrycie zwiększonej liczby bakterii w jelicie cienkim (SIBO). Test ten polega na monitorowaniu stężenia wodoru i metanu w wydechu pacjenta po podaniu specjalnego roztworu zawierającego cukry, które są fermentowane przez bakterie w jelicie cienkim. Wzrost stężenia tych gazów sugeruje nadmierny wzrost bakterii w jelicie cienkim. Jest to skuteczne i stosunkowo nieinwazyjne badanie, które pomaga potwierdzić lub wykluczyć obecność SIBO u pacjenta.

W organizmie ludzkim wodór jest głównie produkowany przez bakterie obecne w mikrobiomie przewodu pokarmowego poprzez fermentację węglowodanów. Z kolei metan jest generowany przez podobne do bakterii mikroorganizmy, znane jako archeony. Test oddechowy stosowany w diagnostyce SIBO opiera się na pomiarze ilości wodoru i metanu w wydychanym powietrzu przed oraz po spożyciu substancji zawierających glukozę, laktulozę lub lactitol. Ważne jest odpowiednie przygotowanie do badania. Pacjent musi być na czczo, unikać palenia tytoniu i ograniczyć aktywność fizyczną przed testem. Przez cztery tygodnie przed badaniem nie powinien przyjmować antybiotyków, a przez tydzień także leków prokinetycznych i przeczyszczających. W dniu poprzedzającym test należy wykluczyć spożycie pokarmów podlegających fermentacji, takich jak złożone cukry.

Dodatkowo można przeprowadzić:

  • Laboratoryjne badanie krwi, które może potwierdzić niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 i niedobór albumin.
  • Radiografię przewodu pokarmowego z podaniem kontrastu, która pozwala zobaczyć ewentualne nieprawidłowości w budowie jelit, na przykład obecność niedrożności.
  • Pobranie treści jelita cienkiego podczas endoskopii w celu sprawdzenia obecności bakterii.
  • Badanie kału w celu oceny obecności tłuszczu.

Jak wykonuje się testy?

Pacjent nabiera powietrze do płuc i wydmuchuje je do specjalnego woreczka, następnie personel bada próbkę w aparacie QuinTron Breath Tracker SC.. Po czym spożywa 10 g roztworu laktozy, która jako syntetyczny dwucukier, składający się z galaktozy i fruktozy, nie jest absorbowany w jelicie cienkim i ulega fermentacji, przez bakterie jelitowe. Laktuloza przemieszcza się w dół układu pokarmowego, natomiast bakterie rozkładają ją na krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, wodór oraz dwutlenek węgla. Wodór ulega rozpuszczeniu we krwi i jest transportowany do płuc, przy czym możemy zbadać jego obecność w wydychanym powietrzu. Pacjent w ciągu 3 godzin, co 20 minut powtarza procedurę wydychania powietrza. Jeśli w odpowiednim odcinku jelita cienkiego następuje podwyższony wzrost wodoru, może to świadczyć o przeroście bakterii w jelicie cienkim SIBO.

Leczenie SIBO

Leczenie SIBO to kompleksowy proces mający na celu kontrolę nad nadmiernym wzrostem bakterii w jelitach cienkich oraz przywrócenie równowagi mikroflory jelitowej. W zależności od stopnia zaawansowania choroby i jej przyczyn, terapia może obejmować różne strategie.

Najczęstszą formą leczenia SIBO są antybiotyki, które eliminują nadmiernie rosnące bakterie. Jednakże, po zakończeniu kuracji antybiotykowej konieczne jest wzmocnienie flory jelitowej poprzez stosowanie probiotyków oraz zmianę diety na bogatą w błonnik i prozdrowotne składniki odżywcze.

Ponadto, istotne jest eliminowanie czynników ryzyka, które mogą sprzyjać rozwojowi SIBO, takich jak nieprawidłowości w budowie przewodu pokarmowego czy choroby współistniejące, jak np. cukrzyca. W niektórych przypadkach konieczne może być również skorzystanie z interwencji chirurgicznej w celu naprawy wad anatomicznych jelit.

Ważne jest, aby leczenie SIBO było dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta i prowadzone pod ścisłą opieką lekarza specjalisty, najczęściej gastroenterologa. Skuteczne leczenie SIBO może pomóc w złagodzeniu objawów, poprawie trawienia i wchłaniania składników odżywczych oraz zwiększeniu komfortu życia pacjenta.