Przerost bakteryjny jelita cienkiego (SIBO) to stan charakteryzujący się nadmiernym wzrostem bakterii w jelicie cienkim, gdzie ich stężenie powinno być ograniczone. Zaburzenie to może prowadzić do niestrawności i upośledzonego wchłaniania składników odżywczych. W SIBO bakterie fermentują składniki pokarmowe przed dotarciem do jelita grubego, co skutkuje wzdęciami, bólami brzucha, biegunką lub zaparciami. Nadmiar bakterii może także uszkadzać nabłonek jelitowy i zaburzać wchłanianie składników odżywczych, prowadząc do niedoborów pokarmowych i osłabienia organizmu.
Czynniki ryzyka SIBO
Przerost bakteryjny jelita cienkiego (SIBO) wynika przede wszystkim z zaburzeń perystaltyki i nieprawidłowości anatomicznych przewodu pokarmowego, choć mogą go także powodować choroby ogólnoustrojowe, w tym zaburzenia odporności.
Nieprawidłowości w budowie jelita cienkiego, takie jak uchyłki, zwężenia po radioterapii czy zrosty pooperacyjne, mogą sprzyjać zaleganiu treści pokarmowej i tworzeniu warunków idealnych dla rozwoju bakterii. Z kolei zaburzenia perystaltyki (np. w przebiegu zespołu jelita drażliwego, neuropatii cukrzycowej, amyloidozy czy twardziny układowej) mogą prowadzić do spowolnienia transportu pokarmu, co zwiększa ryzyko SIBO.
Dodatkowo, osoby z osłabioną odpornością, np. cierpiące na HIV, celiakię, chorobę Leśniowskiego-Crohna czy niedobory immunoglobulin, są bardziej podatne na nadmierny wzrost bakterii w jelicie cienkim.
SIBO może być także skutkiem stosowania niektórych leków, zwłaszcza opioidowych przeciwbólowych, inhibitorów pompy protonowej, leków przeciwcholinergicznych czy przeciwbiegunkowych. Dodatkowe czynniki ryzyka to przewlekłe choroby, takie jak mukowiscydoza, przewlekłe zapalenie trzustki, marskość wątroby, przewlekła choroba nerek, choroba Parkinsona czy niedoczynność tarczycy.
Objawy SIBO
Objawy SIBO są niespecyficzne i mogą być mylone z innymi schorzeniami przewodu pokarmowego. Najczęściej dotyczą one układu trawiennego i obejmują:
- przewlekłą biegunkę, w tym biegunkę tłuszczową wynikającą z zaburzeń trawienia tłuszczów,
- zaparcia wskutek upośledzonej motoryki jelit,
- bóle brzucha,
- wzdęcia i nadmierne oddawanie gazów,
- uczucie pełności w jamie brzusznej.
W bardziej zaawansowanych przypadkach SIBO może prowadzić do:
- niedokrwistości megaloblastycznej z powodu upośledzonego wchłaniania witaminy B12,
- utraty masy ciała i niedożywienia,
- obrzęków wynikających z niedoboru albumin,
- osłabienia kości na skutek deficytu wapnia i witaminy D.
Diagnostyka SIBO
SIBO wymaga odpowiedniej diagnostyki, ponieważ jego objawy mogą sugerować inne choroby przewodu pokarmowego. Wczesne rozpoznanie pozwala uniknąć powikłań i poprawić jakość życia pacjenta.
Jedną z najczęściej stosowanych metod diagnostycznych SIBO jest test oddechowy wodorowo-metanowy, który jest nieinwazyjny i łatwo dostępny. Polega on na pomiarze stężenia wodoru i metanu w wydychanym powietrzu po spożyciu roztworu cukru, najczęściej glukozy lub laktulozy.
Test rozpoczyna się od pobrania próbki powietrza na czczo. Następnie pacjent wypija określoną ilość roztworu cukru, który w przypadku SIBO zostaje poddany fermentacji przez bakterie w jelicie cienkim. Fermentacja ta prowadzi do produkcji wodoru, który przenika do krwi, a następnie jest wydychany przez płuca. Przez kolejne 3 godziny pacjent co 20 minut oddaje próbki powietrza, które są analizowane pod kątem zawartości wodoru i metanu.
Wzrost poziomu wodoru powyżej 20 ppm. do 90 minuty badania sugeruje nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim (SIBO).
Aby wynik testu oddechowego był miarodajny, pacjent musi być odpowiednio przygotowany – m.in. unikać fermentujących produktów dzień lub dwa dni przed badaniem, a na czczo nie spożywać pokarmów i napojów (z wyjątkiem niegazowanej wody) przez co najmniej 12 godzin.
Leczenie SIBO
Leczenie SIBO obejmuje kilka etapów, mających na celu redukcję nadmiaru bakterii, przywrócenie równowagi mikroflory oraz eliminację przyczyny problemu:
- Antybiotykoterapia – stosuje się antybiotyki (np. rifaksyminę lub neomycynę) w celu eliminacji nadmiernie namnażających się bakterii w jelicie cienkim.
- Probiotyki i prokinetyki – po zakończeniu antybiotykoterapii wprowadza się probiotyki wspierające odbudowę zdrowej mikroflory oraz prokinetyki poprawiające motorykę jelit, aby zapobiec nawrotom.
- Dieta low-FODMAP – stosowana okresowo, aby ograniczyć fermentujące węglowodany, które mogą nasilać objawy SIBO. Dieta nie powinna być długoterminowa, ponieważ może negatywnie wpłynąć na mikrobiom jelitowy.
- Eliminacja przyczyny SIBO – kluczowy etap terapii obejmuje leczenie chorób podstawowych (np. cukrzycy, celiakii, chorób autoimmunologicznych) oraz korekcję wad anatomicznych przewodu pokarmowego, jeśli są obecne. W niektórych przypadkach konieczna może być interwencja chirurgiczna.
Leczenie powinno być dostosowane indywidualnie i prowadzone pod nadzorem specjalisty, najczęściej gastroenterologa.
